Column J.C. Traas

Twee denkrichtingen

De neiging van buitenstaanders, bij voorbeeld onderwijskundigen, journalisten en managers, om kritisch te zijn over het onderwijs, bestaat al tientallen jaren. Historisch besef ontbreekt meestal. Want ook na talrijke experimenten en aanpassingen blijft de geuite kritiek ongeveer gelijk aan die van vijftig jaar geleden. Let op: ‘Uit meerdere onderzoeken blijkt dat de motivatie van onze tieners ver beneden peil ligt.’ Aldus Ellen van Gaalen in BNde Stem van 9 september. Het ligt, zo meent ze aan het schoolsysteem: ‘Van het ene naar het andere lokaal, van Frans naar geschiedenis en dat soms acht lesuren per dag, vijf dagen in de week. Leerlingen anno 2017 hebben een broertje dood aan het standaard schoolsysteem dat de meeste middelbare scholen erop na houden.’

Ellen van Gaalen heeft een school gevonden waar het beter gaat. De Agora school in Roermond doet het anders:   ‘Op het Agora is het traditionele schoolsysteem overboord gekieperd. Hier hebben leerlingen geen huiswerk, krijgen ze geen cijfers, hebben ze geen rooster, volgen ze geen vakken.’ (meer…)

Onderwicht

Het was meen ik in de jaren tachtig, na het rampzalige beleid van minister Deetman, dat Leo Prick de leraren als ‘losers’ betitelde. Hun situatie is er sindsdien niet beter op geworden en een groep onderwijzers wil nu tot actie overgaan. De werkdruk  is onaanvaardbaar hoog, het salaris is relatief laag en de populariteit van het beroep is gering. (meer…)

Jan kan naar de havo!

Men denke niet dat de uitkomsten van het Inspectieonderzoek dat afgelopen week een belangrijke plaats kreeg in het nieuws, werkelijk nieuws zijn. Al dertig, veertig jaar geleden waren schooladviezen en overgangsbeslissingen van school tot school verschillend, mede afhankelijk van de bekwaamheid en de integriteit van de adviesgevers. (meer…)

Armoe troef?

Basisschoolleraren zijn een actie begonnen voor meer salaris, buiten de vakbonden om ( BN de Stem, 22 maart). Ze werken hard, maken veel kans op een ‘burn-out’ en hun salaris is gedurende langere tijd bevroren geweest. De status van het beroep is vrij laag, zeker voor mannen. Het is een bekend fenomeen: in tijden van bezuinigingen wordt in het onderwijs gekort op de leraarlessen of op het salaris van de onderwijsgevenden. (meer…)

Drie leuke dingen voor de mensen

De dyslexiehoogleraar Anna Bosman  van de Radboud Universiteit in Nijmegen zegt dat dyslexie een gevolg is van slecht onderwijs. ‘Er wordt te weinig geoefend en er moet ouderwets gestampt worden’, meent zij. En ze krijgt bijval van collega-wetenschappers. ( BNDe Stem 9 febr. 2017).

De groei van het dyslexie-probleem ging ongeveer gelijk op met de afbraak van het klassikale, gedisciplineerde onderwijs in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Het zijn blijkbaar communicerende vaten. Een belangrijke factor is geweest dat dat de pedagogische academie veel minder kwaliteit had en aantrok dan de oude kweekschool. (meer…)

Linksom of rechtsom, maar minder

Prof van den Berg, hoogleraar economie, zei over de verhoging van de pensioenleeftijd: ‘Het is nog maar de vraag of mensen veel langer gezond kùnnen doorwerken. Zware lichamelijke arbeid kan sowieso niet, dan heb ik het over geestelijke arbeid. De scherpte, concentratie en alertheid worden gewoon minder. De aanpassing van de hersenen gaat heel langzaam, terwijl de pensioenleeftijd snel stijgt. Het zou best kunnen dat mensen straks langer werkloos thuis zitten in plaats van langer doorwerken. Dan zou de verhoging van de pensioenleeftijd slechts een ordinaire bezuinigingsmaatregel zijn.’ ( BNDeStem, 28 december 2016).

(meer…)

Tegenstrijdigheden

Hebben leerlingen op havo en vwo tegenwoordig een makkelijk leventje met veel vrij en een beperkte hoeveelheid leerstof of wordt er juist heel veel van de leerlingen gevraagd, zelfs zodanig dat ze er overspannen van raken? Mijn indruk is dat, hoe paradoxaal het ook lijkt, beide vragen bevestigend beantwoord kunnen worden.

Een deel van het antwoord haal ik uit een lezing van Riemke Leusink, rector van het Christelijk Lyceum Zeist, die zij hield voor de Vereniging van Classici Nederland. (Bulletin van de VCN, april 2016). Zij merkt op dat veel kinderen niet goed leren met teleurstellingen en tegenslagen om te gaan. En zegt dan: ‘Er wordt vaak gepleit voor meer maatwerk: het onderwijs moet zich aan het kind aanpassen en niet andersom. Alle onderwijs moet ‘passend’ gemaakt worden. Kinderen krijgen vrijstellingen voor onderdelen die ze moeilijk vinden. Veel docenten vinden dat er niet op spelfouten gelet moet worden, want dan rem je de talige creativiteit. Kinderen hoeven betrekkelijk weinig feiten te leren (weinig ‘stampen’). Ik zat vroeger gemiddeld drie uur per dag aan mijn huiswerk, dat mag nu niet meer dan anderhalf uur zijn. Studenten aan de universiteit besteedden in 1961 nog 24 uur per week aan hun studie (buiten de colleges om) en nu nog maar 14 uur per week. De rest van hun week gaat vooral naar gezelligheid. De meeste vakken zijn de afgelopen jaren makkelijker geworden, zo hoor ik van docenten. De exameneisen zijn omlaag gegaan.’ (meer…)

Lekker makkelijk

Het nieuws dat kinderen van laagopgeleide ouders – gelet op hun Cito-score – vaker een laag schooladvies krijgen dan kinderen van hoogopgeleide ouders, heeft veel aandacht gekregen in de media. Alleen al in NRC-Handelsblad van 16 april levert het vier artikelen op plus een hoofdartikel. Andere kranten zullen er ook over geschreven hebben.

Maar hoe? Eén van de artikelen  in NRC Handelsblad lijkt wel overgeschreven uit de knipselkrant van de jaren zeventig van de vorige eeuw. De redactrice Juliette Vasterman schrijft zonder aarzelen op: ‘Uit onderzoek blijkt dat de ongelijkheid tussen sociale milieus groter is in landen waar men vroeger selecteert.’

Hier kun je wel tien vragen over stellen maar het komt in feite neer op een hernieuwd pleidooi voor de middenschool. Maar ja, dat is al in de jaren zeventig en tachtig geprobeerd – en het is niet gelukt, en evenmin het voortgezet basisonderwijs en de verlengde brugperiode. Het is allemaal bekend, het is rijk gedocumenteerd. Maar kennis van het verleden is blijkbaar geen vereiste voor iemand die over het onderwijs schrijft. (meer…)

Daar kon je op wachten

Daarmee doel ik op het bericht dat leerlingen van groep 8 van de basisschool vorig jaar gemiddeld een hoger schooladvies kregen dan de eindtoets van het Cito aangaf. En aangezien het advies van de school doorslaggevend is betekent dit een toename van het aantal havo- en vwo-leerlingen in het middelbaar onderwijs (De Volkskrant, 21 januari).

Ik heb nooit begrepen dat in 2015 het systeem dat de toelating tot het voortgezet onderwijs regelt, veranderd moest worden. Zo’n vijftig jaar lang had de ‘objectieve’ toets van het Cito gezorgd voor een gelijke maatstaf voor alle basisschoolleerlingen en bijgedragen tot een zekere handhaving van het basisschool – niveau door de jaren heen en plotseling werd dit redelijk betrouwbare instrument vervangen door het oordeel van de onderwijzer.

(meer…)

Bevlogen leraar is overbodig

In NRC Handelsblad van 30 november het verhaal van Martin Broersen, een leraar die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats was. In het begin van de jaren tachtig kon hij als leraar nog goed functioneren, zijn kennis en zijn idealisme in de praktijk brengen. Hij was enthousiast voor de Nederlandse literatuur, droeg de Gijsbrecht van Vondel voor, stelde eisen.

Maar door de maatregelen van Deetman en Netelenbos werd het opleidingsniveau van leraren aangetast. Nieuwe leraren vonden literatuuronderwijs onbelangrijk – ze dachten heel anders over de kwaliteit van het onderwijs. Broersen kreeg te horen dat hij geen leraar meer was maar coach. (meer…)