De afgelopen weken werd ik getroffen door twee berichten in de krant, beide zorgwekkend, die dacht ik misschien iets met elkaar te maken hebben. Het eerste bericht, in de Volkskrant, betrof een interview met Jolanda van Gerwe, een pedagoge die zich met haar organisatie Join Us inzet voor de bestrijding van eenzaamheid onder jongeren.

Een groot probleem want niet minder dan 418 duizend jongeren lijden aan langdurige eenzaamheid. De organisatie van Jolanda heeft ondertussen een team van 23 mensen dat zich inzet om jongeren uit hun trieste isolement te halen, gelukkig vaak met succes.

De ‘keten’ van particuliere onderwijsinstituten Luzac, tot nu toe vooral gericht op het middelbaar onderwijs, gaat zich nu ook uitbreiden met zg. Junior Colleges voor leerlingen uit de groepen 7 en 8 van de basisschool. ( BNDe Stem 22 mei).

We weten langzamerhand wel dat het slecht gaat met het Nederlandse onderwijs. En we hebben ook wel een idee over de oorzaken: minder lesuren, minder goed opgeleide leraren, minder discipline. Een artikel van David Roelofs in de Volkskrant van 14 april wijst op nog een ander aspect dat zeer schadelijk is.

Als je vroeger in het middelbaar onderwijs ging werken vroegen familieleden en kennissen vaak belangstellend: “En, heb je orde?” Een relevante vraag natuurlijk want als er geen orde is in de klas kan er geen onderwijs gegeven worden. Maar het antwoord heeft meestal geen absoluut karakter. Een leraar met een volledige betrekking heeft wellicht in meeste klassen wel orde, in andere klassen soms niet en alles wat daartussen in ligt.

Volgens een onderzoek van RIVM en het Trimbos Instituut groeit het aantal mensen met psychische problemen. Jongvolwassenen scoren het slechtst. In de groep 18 tot 24-jarigen ‘voldeed meer dan een op drie aan de criteria voor een psychische aandoening.’ Dat geeft wel te denken. Een psychische aandoening voor jonge mensen van wie je zou denken dat verreweg de meesten lichamelijk en geestelijk gezond en vol levenslust zouden zijn. Dat is dus niet zo. Veel van die jongelui studeren in het hoger onderwijs. Zou dat er mee te maken kunnen hebben?

Er gaat geen maand voorbij of er verschijnt een nieuw rapport over het onderwijs. Dat is al jaren zo en dagbladjournalisten maken er ook steeds melding van. Makkelijke kopij. Ik heb de indruk dat niet alle rapporten even betrouwbaar zijn: je kunt ook te vaak toch al overbelaste leraren vragen om enquêtes in te vullen. Maar over de zorgelijke toestand van het niveau van de basisvaardigheden is weinig twijfel mogelijk: circa 3 miljoen mensen in Nederland hebben zoveel moeite met lezen, schrijven en rekenen dat ze niet goed mee kunnen in het maatschappelijk leven.

Er is een Fries spreekwoord dat zegt “it is mee sizzen net te dwaan”, en dat betekent zoveel als “met alleen praten kun je niets tot stand brengen”.

Wel, dat slaat langzamerhand op de hele Nederlandse samenleving. De stikstofuitstoot, de woningbouw, de asielzoekers, enz. Maar het meest langdurig geldt het gezegde toch wel voor het onderwijs. Steeds opnieuw wordt door zogenaamde deskundigen, door politici en de pers verteld dat er dingen veranderd moeten worden in het onderwijs, dat het onderwijs meer moet bijdragen aan grotere gelijkheid in de samenleving, dat het ‘op maat’ geleverd moet worden, dat het meer mondig moet maken, enz.

Aleid Truijens schrijft in de Volkskrant van 23 september over de inhoud van een onderzoek dat onlangs is gedaan naar de onderwijsdoelen en bekwaamheidseisen van 47 opleidingen voor leraar primair onderwijs – onderwijzer op de lagere school dus. Het resultaat is pijnlijk teleurstellend.

Er zijn wel bekwaamheidseisen voor leraren maar men doet er heel weinig mee. Uit het rapport blijkt dat de eisen vaak ‘ongedekt” zijn, niet “geborgd”. De helft van het onderwijs wordt niet besteed aan het aanleren van de vereiste bekwaamheden. Wat aankomende leraren leren, loopt ver uiteen en hangt van de opleiding af. De verschillen zijn enorm, waardoor basisscholen niet weten wat ze aan de beginnende leraren hebben.

Onlangs schreef ik over de nieuwe voorzitter van de Onderwijsraad, Louise Elffers. Ze heeft bij haar aantreden gezegd dat ze wil streven naar ‘meer gelijke kansen voor iedereen’ en dat met name door uitstel van studiekeuze.

Ik heb haar ideeën toen bestreden alsof die echt gemeend waren en nieuw maar ik denk nu dat ik dat net zo goed niet had kunnen doen. Ik vermoed namelijk dat zij die oude slogans alleen maar gebruikte om aan haar mede-onderwijskundigen te laten zien dat zij er ook bij hoort, bij de club van gelovigen. Haar uitspraken waren haar geloofsbrieven, haar vaste voornemen om de bond van onderwijskundigen en vrijgestelden door dik en dun te steunen.

Mevr. Louise Elffers is voorzitter van de Onderwijsraad. In een interview met de Volkskrant ( 17 juni) is ze zich ervan bewust het wel getroffen te hebben in het leven. Want, afkomstig uit een keurig milieu, kon ze met een prima schooladvies naar het gymnasium en daarna kon ze gaan studeren en bijzonder hoogleraar “kansengelijkheid in het onderwijs” worden. En nu is ze dus voorzitter van de Onderwijsraad.