Daar kon je op wachten

Daarmee doel ik op het bericht dat leerlingen van groep 8 van de basisschool vorig jaar gemiddeld een hoger schooladvies kregen dan de eindtoets van het Cito aangaf. En aangezien het advies van de school doorslaggevend is betekent dit een toename van het aantal havo- en vwo-leerlingen in het middelbaar onderwijs (De Volkskrant, 21 januari).

Ik heb nooit begrepen dat in 2015 het systeem dat de toelating tot het voortgezet onderwijs regelt, veranderd moest worden. Zo’n vijftig jaar lang had de ‘objectieve’ toets van het Cito gezorgd voor een gelijke maatstaf voor alle basisschoolleerlingen en bijgedragen tot een zekere handhaving van het basisschool – niveau door de jaren heen en plotseling werd dit redelijk betrouwbare instrument vervangen door het oordeel van de onderwijzer.

De onderwijssocioloog Dronkers noemt wat nu gebeurt ‘adviesinflatie’ en vreest dat kinderen van laaggeschoolde ouders de dupe zijn van het nieuwe systeem. De krant schrijft: ‘Een toets geeft een kind uit een zwak milieu dezelfde kansen als een kind uit een villawijk. Een leerkracht geeft de zoon van een advocaat misschien het voordeel van de twijfel, maar een meisje uit een achterstandswijk niet, aldus de critici.’

De veronderstelling over de leerkracht klinkt wel aardig, links en politiek correct, maar er is weinig of geen bewijs voor. Wel is aannemelijk dat in het nieuwe systeem  leerkrachten soms onder druk gezet zullen worden om een hoger advies te geven. Sommigen zullen, de ‘burn-out’ nabij, vrij gemakkelijk toegeven aan die druk. Misschien is de druk van de kant van laaggeschoolde ouders nog wel het sterkst. Zij menen soms dat een bepaald onderwijsniveau een soort consumptiegoed is: als je dat eenmaal hebt dan houdt je het ook en is je kostje gekocht. De ‘bevoorrechte’ ouders zullen denk ik eerder inzien dat er verschillen in begaafdheid zijn die zich ook bij de eigen kinderen voordoen. En dan kan het zijn dat kinderen van heel knappe ouders een stapje terug moeten doen.

Enfin, dat behoort bij de wijze waarop de erfelijkheid functioneert. Homerus schreef daar 2800 jaar geleden al over ( Odyssee, 2, r.  276-278).

Hoe dan ook, het gevolg van de door Dronkers gesignaleerde tendens is dat er in het middelbaar onderwijs weer een extra prikkel is om het niveau te verlagen: we willen immers dat er zoveel mogelijk leerlingen slagen!

J.C. Traas