GymnasiumNu

Het nieuws van de afgelopen zomer is, wat het onderwijs betreft, niet bijzonder verrassend. Hele verhalen over de suggesties van dhr Kuiper, voorzitter van de Besturenraad van christelijke scholen, dat jongens en meisjes erbij gebaat zouden zijn om voor sommige vakken gescheiden onderwijs te krijgen. Grotendeels is dit natuurlijk een ‘non-issue’ want er zullen heel weinig scholen zijn die over de middelen beschikken om dit plan te realiseren. Los daarvan, hoe functioneert naar sexe gescheiden onderwijs in de praktijk?

Er zijn nog wel leraren en oud-leraren aan wie je dit kunt vragen. Immers , vóór de invoering van de Mammoetwet was er de middelbare meisjesschool, de M.M.S. , die met de nadruk op het talenonderwijs, vaak een prima opleiding verzorgde. Ook de huishoudschool heeft op haar manier tientallen jaren goed gefunctioneerd.

Op de H.B.S. kwam het trouwens regelmatig voor dat bepaalde klassen alleen jongens hadden. In Bordewijk’s roman ‘Bint’ wordt verteld dat er in de klas die met ‘de hel’ wordt aangeduid, maar één meisje zat, Schattenkeinder: ‘De vrouw Schattenkeinder was een sloddervos met een ragebol’.

In het algemeen gaven leraren de voorkeur aan gemengde klassen en als er een jongensklas dreigde te ontstaan, had men er toch graag een paar meisjes bij. Meisjesklassen vragen van de leraar een enigszins andere instelling, een ‘feeling’  om een zodanige sfeer te creëren dat er goed gewerkt kan worden. Maar verder is het natuurlijk vooral de instelling van ouders en leerlingen en het karakter van de school dat bepaalt wat er mogelijk is.

In Engeland zijn de beste middelbare scholen in het middelbaar onderwijs, onder andere Eton en Harrow, waar prins William en prince Harry op school zaten, nog steeds ‘single sex’ scholen. Overigens, er zijn ook voortreffelijke meisjesscholen  en uitstekende ‘gemengde’ scholen.

Die scholen zijn selectief en stellen hoge eisen. De klassen zijn klein, de voorzieningen royaal, de leraren uitstekend opgeleid en bekwaam. De ouders zijn ambitieus, de leerlingen gemotiveerd. Het wordt als een voorrecht gezien op zo’n school te zitten.

Er zullen ongetwijfeld steeds vaker kinderen van rijke Chinezen toelating zoeken tot dergelijke scholen en daar goede prestaties leveren, want, zo is onlangs gebleken uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau, Chinese leerlingen doen het uitstekend in het onderwijs. Zij tonen aan dat, wat je bereikt in het onderwijs, niet alleen afhankelijk is van je aangeboren talent maar ook van je achtergrond en van je bereidheid om hard te werken. Wie leest en hoort hoe competitief het onderwijs in China zelf is en hoe de beste leerlingen en studenten gestimuleerd en beloond worden zal echt niet geloven dat de ‘hegemonie’ van het Westen nog lang zal duren.

Cornelis Verhage

We maken ons zorgen over onze dalende plaats in de internationale pisatoets. Daarom moeten we voortaan meer aandacht besteden aan de drie kernvakken – Nederlands, Engels en wiskunde – die ook nog eens centraal getoetst moeten worden. We hebben slapeloze nachten door tekortschietende kwaliteit bij onderwijsinstellingen. Daarom willen we dat bonuscultuur en diplomafraude voorgoed tot het verleden gaan behoren. We liggen wakker van het gebrek aan aandacht dat er nu eens is voor passend onderwijs aan achterliggende kinderen, dan weer voor passend onderwijs aan vóórliggende kinderen. Daarom vinden we dat docenten zodanig geschoold dienen te zijn dat ze met zowel het midden als de beide uiteinden van het spectrum uit de voeten kunnen en dat degenen die daarin slagen een prestatiebeloning moeten ontvangen en degenen die daarin falen bestraft of verwijderd moeten worden. We piekeren en we peinzen en zoeken voortdurend naar een vlotte maar vluchtige oplossing vanuit de vage verte.

Waar blijft de tijd voor leerling en docent om vredig uit te vogelen waar de eigen kwaliteiten liggen om deze vervolgens in wederzijds contact verder te vervolmaken? Is alles in het onderwijs van nu werkelijk zoveel beroerder dan in dat van een halve eeuw geleden? Ik geloof er helemaal niets van! Maar het moet tegenwoordig wel allemaal supersnel gerealiseerd worden en op afstand bestuurd, gedocumenteerd tot op de komma, openlijk zichtbaar, controleerbaar voor derden, intersubjectief, goedkoop dan wel gratis of via abjecte beloningsvoorstellen zoals de prestatiebonus. Ik stel voor terug te gaan naar de basisvraag: wat moet een goed docent in huis hebben om zijn leerlingen op de best mogelijke manier naar een verantwoord diploma te brengen? Welnu, goed docentschap zetelt stevig op de heilige driepoot van vakkennis, structuur en passie, met als zittinkje: “wat je uitzendt, krijg je terug”. Haal één pootje weg en de kruk valt om.

Het lijkt een open deur wanneer ik vakkennis als eerste element noem. Het volstaat even terug te denken aan de beroerdste variant van het studiehuis, gebaseerd op de overtuiging dat kinderen sponsjes zijn wanneer het om opzuigen van kennis gaat. Theoretici stelden dat het voldoende zou zijn wanneer de docent vanaf de kant wat aanmoedigingen riep om het kind te stimuleren op de volstrekt eigen weg richting de bij hem persoonlijk passende kennis. Gelukkig zijn veel scholen zo slim geweest dit systeem na gedwongen invoering weer zo snel mogelijk openlijk of verhuld af te schaffen en waren ook veel scholen stiekem zo verstandig het studiehuissysteem helemaal niet in te voeren. Een beetje docent laat zich namelijk zijn vak niet afpakken en legt zich niet neer bij een rol in de marge. De docent weet immers iets dat hij wetenswaardig acht, dat de leerling nog niet weet en waar de leerling in studiehuiszelfstandigheid in het geheel niet zelfstandig achter zou komen. Het is de schone taak van de docent kennis te duiden en zodanig op te dienen dat de leerling hongerig wordt naar meer.

De vorm waarin kennis wordt opgediend – en dat is het tweede pootje van de driepoot – dient rekening te houden met het nog puberende en dus nog niet tot voldoende structurering in staat zijnde brein waar ook onlangs de pers bol van stond. Het is aan de docent de leerstof te structureren en op te dienen in overzichtelijke en hapklare, herkauwbare brokken en om de weg richting de eindtoets te plaveien met tussentoetsen of andere vormen van terugvragen opdat de leerling op elk moment in de kennisverwerving weet hoever hij is en wat er nog moet gebeuren voor betere beheersing.

Wanneer deze stappen met passie gezet worden – passie van de docent voor het eigen vak en voor de zich ontwikkelende puber – dan is er sprake van een ideaal klimaat voor kennisverwerving en zijn er geen maatregelen van buiten nodig en zeker geen prestatiebeloning, die nota bene voorstelt dat de excellente docent een dag minder moet gaan lesgeven om in afzondering een plan de campagne voor zijn collega´s te schrijven. Juist een goede docent minder laten lesgeven, hoe krom kun je denken?

Wat is frustrerender voor een leerling dan te merken dat een docent geen kennis van zijn vak heeft, dat hij zich ongestructureerd een weg kapt door het kennisoerwoud en zich opstelt alsof het ook hem in het geheel niet interesseert? Zulke docenten wens ik mijn ergste vijanden nog niet toe. Geef ons docenten ons vak terug, betaal ons conform onze opleiding en onze kwaliteiten, beoordeel ons op bovenstaande drie punten, school ons bij wanneer we op één of meer van de drie vlakken falen of stel ons voor ander werk te zoeken.

Anneke de Vries (docent klassieke talen en Frans aan rsg de Borgen afd. de Lindenborg in Leek)

Zelfstandige gymnasia groeien en gymnasiale afdelingen aan scholengemeenschappen kwijnen, zo is de tendens van artikelen die de laatste dagen weer in het Onderwijsblad en de NRC (beide d.d. 26 maart jl.) verschenen. “Wij moeten altijd vechten om onze leerlingen”, schijnen docenten aan gymnasia aan scholengemeenschappen te zeggen, volgens het AOB artikel. Wie wil zich immers nog inspannen voor het verwerven van Grieks en Latijn? Niemand natuurlijk, luidt het impliciete antwoord op deze retorische vraag, ondanks de positieve grondhouding van veel docenten klassieke talen. Zelfstandige gymnasia stromen vol, niet dankzij maar ondanks die twee klassieke talen. Vandaar de roep om vernieuwing – lees vereenvoudiging! – van Grieks en (vooral) Latijn, omdat het tegenvalt met CSE-resultaten en leerlingenmotivatie en toch graag een gymnasiumdiploma willen halen. Vandaar het onderzoek van de Verkenningscommissie Klassieke Talen, die in haar eindrapport tot het voorstel kwam de proefvertaling maar af te schaffen en KCV en taal te integreren in twee nieuwe vakken, GTC en LTC. Afgezien van die ondoorzichtige afkortingen die beide vakken anonimiseren, zouden Grieks en Latijn mee moeten doen met de trieste tendens van de moderne talen: alleen vragen stellen over een tekst en nooit verwachten dat leerlingen echt nauwkeurig woord voor woord wikken en wegen en werkelijk doordringen in de onderliggende betekenissen. Jammer, dat ook de toon van de reactie van VCN richting de minister positief is ten aanzien van de door de Verkenningscommissie voorgestelde vernieuwingen. Gelukkig – in mijn ogen – heeft de minister snel besloten de aloude toetsvorm van het proefvertalen te handhaven, zonder eerst een Vernieuwingscommissie in te stellen die al triallend en errorend de zaak nader uit zou moeten testen. Helaas – in de ogen van voorstanders van vereenvoudiging – houdt ze daarmee vernieuwing tegen die bijna impliciet klinkt als verbetering maar dat absoluut niet is. Het besmette begrip ‘leuk’ komt tot vervelens toe langs, want we moeten het vooral ‘leuk’ houden en dan hebben we het bijv. over cultuur, excursies, projecten, You Tube…
‘Leuk’ is in mijn overtuiging binnen dit vakgebied iets geheel anders dan het bovengenoemde. Beide klassieke talen zijn intrinsiek interessant! Ze hebben geen hulp van buiten nodig om boeiend te blijven en geen wegschrapping van de uitdagingen. Juist dat openbreken van de taalkorst – waarbij alle aan de leerlingen in de loop der jaren aangereikte gereedschappen van woordkennis, grammatica en stijlherkenning ingezet dienen te worden – vormt de intellectuele uitdaging die deze vakken kenmerkte, kenmerkt en tot in lengte van dagen moet blijven kenmerken, zo is mijn stelling. Het behoort tot de taak en de passie van de docent het volstrekt eigene van Grieks en Latijn tot interessant gebied te bombarderen. We moeten het niet zoeken in taalontwijkende opleukactiviteiten maar we moeten de talen door en vanuit zichzelf laten spreken: betekenis ontginnen, structuren openleggen en het aldus ontdekte proeven op de tong en proberen te duiden binnen de klassieke wereld en waar nodig door te trekken naar de moderne tijd. Dat is interessant, intellectueel uitdagend en ja, alleen geschikt voor de betere leerlingen die niet bij het eerste het beste struikelblok afhaken. Laten we de klassieke talen handhaven in hun talige formule en laten we het gymnasium handhaven in haar aloude en beproefde vorm.
Anneke de Vries (docent klassieke talen en Frans)